Kiedy organ podatkowy może dokonać oszacowania podstawy opodatkowania?

Kiedy organ podatkowy może dokonać oszacowania podstawy opodatkowania 

Zasadą jest, że podstawę opodatkowania ustala się na podstawie właściwej dokumentacji podatnika oraz innych dokumentów, zawierających dane umożliwiające ustalenie dochodu i podstawy opodatkowania.

Jeżeli jednak mamy niepełną, wadliwą, bądź sfałszowaną dokumentacją, organ podatkowy w określonych sytuacjach może oszacować podstawę opodatkowania. Oszacowanie polega na przybliżonym określeniu wartości podstawy opodatkowania. W podatkach dochodowych oznacza to określenie przychodu, kosztów uzyskania przychodu i dochodu.

Zgodnie z art. 23 Ordynacji podatkowej organ podatkowy określa podstawę opodatkowania w drodze oszacowania

  • brak jest ksiąg podatkowych lub innych danych niezbędnych do jej określenia (przyczyny braku nie mają tutaj żadnego znaczenia, kserokopii faktur nie możemy uznać za dokument, pozwalający ustalić podstawę opodatkowania),
  • dane wynikające z ksiąg podatkowych nie pozwalają na określenie podstawy opodatkowania (niezbędne jest jeszcze wykazanie braku lub podważenie wiarygodności źródłowej dokumentacji podatkowej)
  • podatnik naruszył warunki uprawniające do korzystania ze zryczałtowanej formy opodatkowania.

Szacowanie dotyczy tylko i wyłącznie podstawy opodatkowania i jest zastępczą i nadzwyczajną metodą, gdyż dzięki niej możemy ominąć poszczególne przepisy, zawierające materialnoprawny wzorzec, jednakże rezultat musi pozostać zgodny z obowiązującymi w normalnych sytuacjach warunkami.

Księgę uważa się za rzetelną, jeżeli dokonywane w niej zapisy odzwierciedlają stan rzeczywisty (art. 193 § 2). Za niewadliwą uważa się księgę prowadzoną zgodnie z odrębnymi przepisami (art. 193 § 3), np. z przepisami rozporządzenia w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Nierzetelność księgi zawsze pozbawia ją mocy dowodowej, natomiast wadliwość powoduje taki skutek jedynie wtedy, gdy wady mają istotne znaczenie (art. 193 § 4 i 5). Należy jednak podkreślić, że nieuznanie księgi za dowód powinno być stwierdzone w protokole, o którym mowa w art. 193 § 6 Ordynacji podatkowej. Odpis protokołu organ podatkowy doręcza stronie (art. 193 § 7), która w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia może wnieść zastrzeżenia do zawartych w nim ustaleń, przedstawiając jednocześnie dowody, które umożliwią organowi podatkowemu prawidłowe określenie podstawy opodatkowania (art. 193 § 8 Ordynacji podatkowej).

Do czasu wspomnianego stwierdzenia organ jest zobowiązany do uznawania za wiążące danych wynikających z księgi (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 21 sierpnia 2007 r., I SA/Bk 202/07, LEX nr 969708). Oszacowanie można zastosować dopiero po uprzednim stwierdzeniu nierzetelności księgi. Nie jest dopuszczalne odwrócenie tej kolejności.

W szczególności nie wolno dokonywać szacunkowych wyliczeń poszczególnych składników działalności gospodarczej podatnika, a potem na ich podstawie wnioskować o nierzetelności księgi (por. wyrok NSA z dnia 8 grudnia 1999 r., III SA 74/99, LEX Delta nr 346943).

W przypadku braku ksiąg podatkowych, jeżeli istnieją dane niezbędne do określenia podstawy, to nie znajdzie tutaj zastosowania możliwość oszacowania przez organ.

W ramach oszacowania nie wydaje się żadnych odrębnych postanowień czy decyzji. Cała procedura odbywa się w ramach postępowania, które kończy się decyzją. Wyróżniamy sześć metod:

  • porównawczą wewnętrzną – polegającą na porównaniu wysokości obrotów w tym samym przedsiębiorstwie za poprzednie okresy, w których znana jest wysokość obrotu;
  • porównawczą zewnętrzną – polegającą na porównaniu wysokości obrotów w innych przedsiębiorstwach prowadzących działalność o podobnym zakresie i w podobnych warunkach;
  • remanentową – polegającą na porównaniu wartości majątku przedsiębiorstwa na początku i na końcu okresu, z uwzględnieniem wskaźnika szybkości obrotu;
  • produkcyjną – polegającą na ustaleniu zdolności produkcyjnej przedsiębiorstwa;
  • kosztową – polegającą na ustaleniu wysokości obrotu na podstawie wysokości kosztów poniesionych przez przedsiębiorstwo, z uwzględnieniem wskaźnika udziałów tych kosztów w obrocie;
  • udziału dochodu w obrocie – polegającą na ustaleniu wysokości dochodów ze sprzedaży określonych towarów i wykonywania określonych usług, z uwzględnieniem wysokości udziału tej sprzedaży (wykonanych usług) w całym obrocie.

Gdy nie można zastosować, którejś z tych metod, organ w szczególnych wypadkach, może w inny sposób oszacować podstawę opodatkowania. Każdy taki wybór metody spoza zakresu, powinien być poparty argumentacją. Brak takiego uzasadnienia, może być podstawą do wniesienia skargi.

Jeżeli w toku postępowania uzyskano informacje pozwalające na określenie podstawy opodatkowania, to odchodzi się od możliwości oszacowania.

Na koniec warto dodać, że określenie podstawy opodatkowania w drodze oszacowania powinno zmierzać do określenia jej w wysokości zbliżonej do rzeczywistej podstawy opodatkowania. Ryzyko, które wiąże się operacją oszacowania, nawet po spełnieniu dyspozycji z art. 23 § 5 Ordynacji podatkowej., obciąża podatnika, który nie prowadzi rzetelnej ewidencji z przyczyn od siebie zależnych. Oszacowanie nie gwarantuje doprowadzenia do wyniku w pełni zgodnego ze stanem rzeczywistym, zaś obowiązkiem organu dokonującego ustalenia podstawy opodatkowania w ten sposób, jest uzyskanie zbliżonego do rzeczywistej podstawy opodatkowania.

Kiedy organ podatkowy może dokonać oszacowania podstawy opodatkowania?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *