Czynny żal – sposobem na uniknięcia kary w przypadku popełnienia przestępstwa lub wykroczenia skarbowego

Podstawowym sposobem na uniknięcia kary w przypadku popełnienia przestępstwa lub wykroczenia skarbowego jest złożenie do organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze (np. do urzędu skarbowego) zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia. Nieformalnie zawiadomienie takie nazywane jest „czynnym żalem”, przepisy k.k.s nie posługują się jednak takim pojęciem.

Istotna czynnego żalu polega na tym, że jego złożenie zwalnia osobę winną (tzn. sprawcę) od odpowiedzialności karnej skarbowe. Oznacza to, że postępowanie karne skarbowe nie zostanie wszczęte, a jeżeli zotało one wszczęte należy je umorzyć (oczywisćie w przypadku gdbyby uznając brak zaistnienia wszystkich warunków do skutecznego złożenia czynnego żalu, a następnie ustalono, iż były one jdnak spełnione).Intencją ustawodawcy jest bowiem całkowita niekaralność sprawcy ujawnionego czynu.

Na wstępie należy podkreślić, że takie zawiadomienie można stosować w przypadku wszystkich rodzajów przestępstw i wykroczeń skarbowych przewidzianych w przepisach k.k.s. (a więc bez względu na wagę naruszonego dobra chronionego przez prawo).

Zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia skarbowego jest prawnie skuteczne, gdy:

  • następuje po popełnieniu czynu zabronionego;
  • polega na poinformowaniu organu powołanego do ścigania, który według reguł określających właściwość miejscową i rzeczową zobowiązany jest do prowadzenia postępowania (czyli zawiadomiony powinien zostać co do zasady urząd skarbowy, urząd celny, inspektor urzędu kontroli skarbowej właściwy dla spółki). Należ pamiętać, że czynny żal można także  złożyć przed jakimkolwiek organem powołanym do ścigania niezależnie od właściwości rzeczowej i miejscowej.;
  • osoba składająca zawiadomienie ujawniła istotne okoliczności przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego, w szczególności osoby współdziałające w jego popełnieniu;
  • uiszczono została w terminie wyznaczonym przez uprawniony organ postępowania przygotowawczego w całości wymagalną należność publicznoprawną uszczuploną popełnionym czynem zabronionym – pod warunkiem,, że popełniony czyn polega na uszczupleniu należności. Czynem polegającym na uszczupleniu należności publicznoprawnej będzie tylko taki czyn zabroniony, w którego znamionach ustawowych sytuuje się znamię skutku w postaci uszczuplenia albo narażenia na uszczuplenie takiej należności. Należy uznać, że warunek uiszczenia należności jest także spełniony, gdy uiszczenie należności nastąpiło bez wyznaczenia przez uprawniony organ terminu do uregulowania takiej należności;
  • organ ścigania nie miał jeszcze wyraźnie udokumentowanej wiadomości o popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego. W praktyce oznacza to, że konieczne jest, aby przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe było poświadczone (stwierdzone) dokumentem (np. notatką służbową) – czyli ujawnione;
  • organ ścigania nie rozpoczął czynności służbowej zmierzającej do ujawnienia przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego (chyba że czynność ta nie dostarczyła podstaw do wszczęcia postępowania o ten czyn zabroniony). Przede wszystkim chodzi tutaj np. o kontrolę podatkową. Należy jednak pamiętać, że jeżeli zakres czynności dotyczy przykładowo podatku CIT za rok 2012 r., to zawiadomienie będzie skuteczne w odniesieniu do każdego innego rok, jak również każdego innego rodzaju podatku (np. podatku VAT, podatku akcyzowego).

Nie wszyscy sprawcy mogą skorzystać z tej instytucji, zgodnie bowiem z przepisami k.k.s. z „czynnego żalu” nie skorzysta  osoba, która:

  • kierowała wykonaniem ujawnionego czynu zabronionego;
  • wykorzystując uzależnienie innej osoby od siebie poleciła jej wykonanie ujawnionego czynu zabronionego;
  • zorganizowała grupę albo związek mający na celu popełnienie przestępstwa skarbowego albo taką grupą lub związkiem kierowała, chyba że zawiadomienia organu powołanego do ścigania o popełnieniu czynu zabronionego przez kodeks karny skarbowy, dokonała ze wszystkimi członkami grupy lub związku;
  • nakłaniała inną osobę do popełnienia przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego w celu skierowania przeciwko niej postępowania o ten czyn zabroniony.

Zawiadomienie może zostać złożone w każdej formie (np.  pisemnie lub przekazane ustnie do protokołu organu podatkowego). Jak podkreśla się w doktrynie, czynny żal nie może mieć formy anonimu[1]. Przepisy k.k.s. nie przewidują szczególnej formy (jednego wzoru) dla skutecznego złożenia „czynnego żalu”. Oczywiście można skorzystać ze wzorów zawiadomień, które udostępniane są na stronach internetowych właściwych organów podatkowych[2], warto jednak aby takie zawiadomienie zostało przygotowane przez prawnika lub doradcę podatkowego.

Odnośnie samej treści zawiadomienia, powinno ono określać

  • po pierwsze osobę, która je wnosi (np. w imieniu spółki zawiadomienie będzie składać osoba upoważniona do działania w imieniu spółki, jeżeli zarząd spółki jest wieloosobowy, sposób reprezentowaniaokreśla umowa spółki. Jeżeli jednak umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością tego nie określa, do składania oświadczeń w imieniu spółki wymagane jest współdziałanie dwóch członków zarządu albo jednego członka zarządu łącznie z prokurentem). Oczywiście czynny żal może zostać przez osobą zajmującą się sprawami finansowymi spółki (np. głównego księgowego, czy dyrektora finansowego). „Zawiadomienie, o którym mowa w art. 24 § 1 u.k.s. [obecnie art. 16 k.k.s.], nie musi być dokonane osobiście, może je bowiem złożyć nawet inna osoba działająca na polecenie sprawcy. Również obojętne jest, w jaki sposób osoba dokonująca zawiadomienia sformułuje je, byleby z zawiadomienia tego jednoznacznie wynikało, że zawiadamiający dopuścił się występku skarbowego. Wreszcie obojętne są pobudki, jakimi kieruje się sprawca występku” (por. wyrok Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 27 maja 2002 r. sygn. V KKN 188/2000;
  • po drugie czyn, którego ono dotyczy (np. nie złożenie deklaracji w terminie), a w szczególności powinno opisywać istotne okoliczności popełnionego czynu.

Nie jest konieczne wskazanie w piśmie, że chodzi o zawiadomienie w trybie art. 16 k.k.s., gdyż takie pismo ocenia się według treści złożonego oświadczenia.

W sytuacji gdy pismo zawiera braki formalne, urząd skarbowy – powinien wezwać wnoszącego do uzupełnia zaistniałych barków w terminie 7 dni. W przypadku uzupełnienia przez wnoszącego braków w ustawowym terminie, pismo wywołuje skutki od dnia jego wniesienia. W przypadku natomiast, gdy braki nie zostaną uzupełnione, pismo pozostawia się bez rozpoznania i nie wywiera ono żadnych skutków prawnych.

Jak zostało wspomniane powyżej, zawiadomienie może zostać złożone także ustnie do protokołu. Należy jednak pamiętać, że jeżeli w czasie wizyty w urzędzie skarbowym członek zarządu lub dyrektor finansowy przyzna się w czasie rozmowy z urzędnikiem do wykroczenia lub przestępstwa skarbowego (np. nie złożenia deklaracji w terminie, lub nie pobrania zaliczki na podatek) to nie będzie to „czynny żal”. Taka rozmowa z urzędnikiem musi zostać spisana w formie protokołu, o czym należy pamiętać.

Często „czynny żal” bywa mylony z dobrowolnym poddania się odpowiedzialności, jednak są dwie różne instytucje. Z dobrodziejstwa instytucji dobrowolnego poddania się odpowiedzialności można skorzystać jeżeli postępowanie karne skarbowe  już się toczy (szerzej o dobrowolnym poddaniu się odpowiedzialności w Rozdziale X).

 

ZAWIADOMIENIE

o popełnieniu przestępstwa/wykroczenia skarbowego

(czynny żal)

Działając w imieniu spółki ABC sp. z o.o. (dalej: Spółka), na podstawie art. 16 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy niniejszym zawiadamiam o niezapłaceniu w terminie podatku od czynności cywilnoprawnych, w związku z nabyciem przez Spółkę udziałów w spółce DEF sp. z o.o.

Dnia 2 stycznia 2014 r. Spółka w terminie uiściła należny podatek od czynności cywilnoprawnych, jednakże na skutek nie wskazania numeru NIP w tytule przelewu należna kwota podatku nie wpłynęła na rachunek bankowy urzędu.

Spółka nie miała zamiaru popełnienia czynu zabronionego, a wynikłe opóźnienie w zapłacie podatku było nieumyślne. Jednocześnie informuję, że przy popełnieniu ww.

wykroczenia nie współdziałałem z innymi osobami

Spółka uiściła należny podatek wraz z odsetkami.

Niezapłacenie podatku nie jest przedmiotem postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub postępowania kontrolnego organu kontroli skarbowej.

W imieniu Spółki

________________

Prezes Zarządu

 

ZAWIADOMIENIE

o popełnieniu przestępstwa/wykroczenia skarbowego

(czynny żal)

Na podstawie art. 16 § 1 i 4 kodeksu karnego skarbowego, niniejszym zawiadamiam o popełnieniu czynu zabronionego polegającego na tym, że […].

Jednocześnie informuję, że przy popełnieniu ww. wykroczenia nie współdziałałem z innymi osobami. Powyższe naruszenie nie jest przedmiotem postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub postępowania kontrolnego organu kontroli skarbowej.

 

__________________

(podpis)

 

[1] Grzegorczyk T., Kodeks karny skarbowy. Komentarz, wyd. 4, Warszawa 2009

[2] http://www.us.klodzko.pl/index.php?id=98

Czynny żal – sposobem na uniknięcia kary w przypadku popełnienia przestępstwa lub wykroczenia skarbowego
Tagi:    

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *